ABN AMRO en haar voorgangers hebben altijd een vooraanstaande positie in het Nederlandse bedrijfsleven ingenomen. Deze status en de wat deftige reputatie van de bank lijken ABN AMRO nu, in tijden van nood, parten gaan spelen; in ieder geval ontbreekt het aan publieke steunbetuigingen. De Bank lijkt als arrogant te worden ervaren en haar maatschappelijke relevantie is gering, zo schijnt de communis opinio. Tegelijkertijd is er weinig besef van de diepe verbondenheid van de ABN AMRO-voorgangers met de Nederlandse samenleving en geschiedenis.  

Trotse wortels: Nederlandsche Handel-Maatschappij 

De oudste rechtsvoorganger van ABN AMRO, de Nederlandsche Handel-Maatschappij (NHM) heeft in haar 140-jarig bestaan, van 1824 tot en met 1964, op meerdere momenten een cruciale rol gespeeld in de nationale economie en cultuur. Als uitvoerder van het lucratieve Cultuurstelsel oogstte de NHM zowel lof van het handelswezen als heftige kritiek van onder andere Eduard Douwes Dekker in diens boek Max Havelaar of de Koffieveilingen der Nederlandsche Handel-Maatschappij. Ook na de opheffing van het Cultuurstelsel in 1870 was de rol van de NHM in de Nederlandse koloniën op het vlak van kredietverlening en productontwikkeling prominent.

Daarnaast heeft de NHM aan de wieg gestaan van bekende pijlers van de Nederlandse en Indische economie waaronder de Hoogovens, de Deli-Maatschappij en de Twentse textielindustrie. Ook heeft de NHM menige onderneming in Nederland en Nederlands-Indië van een dreigende ondergang gered. Dat geldt evenzeer voor de Nederlandse importhandel tijdens de Eerste Wereldoorlog. Alleen doordat de NHM en andere voorgangers van ABN AMRO samen met enkele reders met de oprichting van de Nederlandsche Overzee Trustmaatschappij de buitenlandse handel van het neutrale Nederland wisten veilig te stellen, bleef de voedselaanvoer gewaarborgd.

Vanaf haar oprichting op initiatief van koning Willem I in 1824 tot ver in de 20^e eeuw was de relatie met het koningshuis intiem, wat zich onder meer uitte in de officiële benoeming van het bankbestuur door het staatshoofd (tot 1929), de stage ter kennismaking met de Nederlandse en Indische economie die in 1936 voor Prins Bernhard op het NHM-hoofdkantoor aan de Vijzelstraat werd georganiseerd en het vlaggen tijdens koninklijke feest- en verjaardagen. Tot slot hebben de Handel-Maatschappij en de andere rechtsvoorgangers meermaals de wetenschap en cultuur ondersteund. Bij het Koloniaal Instituut en het Scheepvaart Museum − voorgangers van het huidige Tropenmuseum en Nederlands Scheepvaartmuseum Amsterdam − vervulden bankiers van ABN AMRO-voorgangers de functie van oprichter of bestuursleden van het eerste uur. 

Bescheiden wortels 

Anders dan de Nederlandsche Handel-Maatschappij hebben de meeste andere voorlopers van ABN AMRO vooral lokale en tamelijke bescheiden wortels. Banken als Kingma’s Bank uit Makkum, het Noordhollandsch Landbouwcrediet uit Alkmaar, het Haagse Scheurleer & Zoonen, Van Ranzow’s Bank uit Arnhem en de Venlose Provinciale Bank voor Limburg zijn slechts enkele van de letterlijk honderden banken en bankjes die uiteindelijk onderdeel zijn gaan uitmaken van het concern dat nu ABN AMRO heet. Niet zelden zijn zij ontstaan als bijproduct van heel gewone handel. De Incasso-Bank die kort na de Tweede Wereldoorlog fuseerde met de Amsterdamsche Bank, was in 1891 opgericht door de zoon van Tobias Goedewaagen die op zijn beurtschip tussen Amsterdam en Gouda regelmatig wissels voor kooplieden meenam. Ook de beginjaren van enkele grotere voorgangers van de bank konden uitgesproken eenvoudig zijn. Notaris Benjamin Willem Blijdenstein jr. uit Enschede handelde in de meest uiteenlopende zaken, waaronder vogelmest (guano), en richtte in 1861 de Twentsche Bank-Vereeniging, de latere Twentsche Bank, op.  

Nederland op z´n breedst 

Dankzij de Twentsche Bank is ABN AMRO de oudste nog bestaande buitenlandse bank in de City van Londen. Dezelfde status heeft de bank in Singapore en Saoedi-Arabië, terwijl zij de eerste buitenlandse bank in Japan, Kazachstan, Oezbekistan, Sri Lanka was, de langst gevestigde buitenlandse bank in Indonesië en de eerste bank met minstens één vestiging in alle EU-landen. Op die manier heeft de bank tot op de dag van vandaag het Nederlandse bedrijfsleven wereldwijd van dienst kunnen zijn. Verder hebben de voorgangers van de huidige bank altijd gefungeerd als kweekvijver voor Nederlands bancair talent. Henri Deterding, grondlegger van de Koninklijke Olie/Shell, Jacob Cremer, directeur van de Deli-Maatschappij en minister van Koloniën, P. Klijnveld, oprichter van het accountantsbureau Klijnveld & Kraayenhoff, en Willem Drees sr., om slechts enkelen te noemen,  zijn allen hun loopbaan begonnen bij de bank.

Zelfs op het vlak van de vrouwenemancipatie heeft de bank al vroeg een belangrijke bijdrage geleverd. Hoewel bankieren nog steeds overwegend een mannenaangelegenheid is, heeft een van de voorgangers van de bank, de Rotterdamsche Bankvereeniging, al in 1928 een bank speciaal voor vrouwen opgericht. Met uitsluitend vrouwelijk personeel en clientèle haakte de Vrouwenbank in op deze toen nog prille maatschappelijke ontwikkeling.  

Nationaal Erfgoed 

Deze rijke geschiedenis heeft een overvloed aan tastbare sporen achtergelaten in de vorm van een omvangrijke en diverse bedrijfshistorische collectie van wetenschappelijke en museale waarde, die een uniek beeld geeft van de Nederlandse samenleving en het bedrijfsleven. Sinds 1992 wordt het erfgoed van de bank beheerd door een speciale afdeling, wat overigens destijds een unicum in Nederland was. Hiermee toonde de bank zich een goed hoeder van haar eigen verleden, dat niet alleen voor het eigen bedrijf van belang is.De bank maakte de afgelopen 183 jaar integraal deel uit van de Nederlandse maatschappij en kon slechts als zodanig functioneren en overleven. Wat dat aangaat, is er weinig veranderd. Mocht de bank verdwijnen, dan laat zij een grote leegte achter. En dat is zeer te betreuren, niet in de laatste plaats omdat de praktijk binnen de bank en haar rol in de maatschappij vele malen positiever zijn dan haar reputatie soms doet vermoeden. 

Jaap-Jan Mobron

Medewerker van ABN AMRO

Dit artikel werd op persoonlijke titel geschreven.